clear

# میان‌بر: Ctrl+L

exit            # خروج از شل فعلی
exit 0          # خروج با کد موفقیت (داخل اسکریپت)
exit 1          # خروج با کد خطا

history            # کل تاریخچه
history | tail -20 # ۲۰ دستور آخر
history | grep ssh # جست‌وجوی ssh در تاریخچه
!1042              # اجرای دستور شماره 1042
!!                 # اجرای دوباره دستور قبلی (معروف: sudo !!)
!ssh               # آخرین دستوری که با ssh شروع شده

alias                    # دیدن همه aliasها
alias ll='ls -lahF'
alias gs='git status'
alias ..='cd ..'
alias grep='grep --color=auto'
alias ports='ss -tulanp'

# دیدن اینکه یک alias به چه چیزی اشاره می‌کند:
type ll

# حذف یک alias:
unalias ll
# حذف همه:
unalias -a

script session.log              # شروع ضبط؛ با exit یا Ctrl+D تمام می‌شود
script -a session.log           # ادامه ضبط روی همان فایل (append)
script -t 2>timing.log session.log   # با زمان‌بندی

# پخش مجدد ضبط به‌صورت زنده:
scriptreplay -t timing.log session.log

bash                          # یک شل جدید داخل شل فعلی
bash script.sh                # اجرای اسکریپت
bash -n script.sh             # تست سینتکس بدون اجرا
bash -x script.sh             # دیباگ گام‌به‌گام
bash -c "echo سلام از bash"   # اجرای مستقیم یک رشته
bash --version                # نسخه bash

tmux new -s work        # ساخت جلسه‌ای به نام work
# داخل tmux همه کلیدها با پیشوند Ctrl+b شروع می‌شوند:
#   Ctrl+b  d        جدا شدن از جلسه (جلسه زنده می‌ماند)
#   Ctrl+b  c        پنجره جدید
#   Ctrl+b  %        تقسیم عمودی    Ctrl+b  "  تقسیم افقی
#   Ctrl+b  جهت‌نما   جابه‌جایی بین پنل‌ها
#   Ctrl+b  [        حالت اسکرول/کپی (با q خارج شو)

tmux ls                 # لیست جلسه‌ها
tmux attach -t work     # وصل‌شدن دوباره (حتی بعد از قطع SSH)
tmux kill-session -t work

screen -S job           # ساخت جلسه
#   Ctrl+a  d    جدا شدن
#   Ctrl+a  c    پنجره جدید
screen -ls              # لیست جلسه‌ها
screen -r job           # برگشتن به جلسه
screen -X -S job quit   # بستن جلسه

man ls              # راهنمای ls
man 5 crontab       # فرمت فایل crontab (نه خود دستور)
man 8 mount         # دستور مدیریتی mount
man -k network      # همه دستورهای مرتبط با network
man bash | less     # راهنمای مفصل خود bash

tldr tar
tldr find
tldr --update       # به‌روزرسانی مخزن مثال‌ها

help cd
help test          # شرط‌های [ ] را کامل توضیح می‌دهد
help -s cd         # فقط سینتکس کوتاه
help -d alias      # فقط توضیح کوتاه

ls --help
curl --help | less     # معمولاً خروجی طولانی است؛ با less بخوان
tar --help | head -40
df --help

which python3        # /usr/bin/python3
which -a node        # همه نسخه‌های موجود به ترتیب اولویت PATH
which gcc make git

whereis bash
whereis -b tar       # فقط باینری
whereis -m bash      # فقط man page

type cd              # cd is a shell builtin
type ls              # alias ll='ls -lahF' یا مسیر باینری
type -a ls           # همه معانی ممکن ls به ترتیب
type -t ls           # فقط نوع: alias / builtin / file / function

command -v git && echo "گیت نصب است" || echo "گیت نصب نیست"
command -v docker >/dev/null 2>&1 || { echo "داکر نصب نیست"; exit 1; }
command ls           # ls واقعی، بدون alias رنگی

apropos password
apropos -a copy directory   # هر دو کلمه باید باشند
apropos archive | sort

whatis tar
whatis ping ssh curl

info coreutils
info tar
# کلیدهای اصلی: n بعدی، p قبلی، u بالا، q خروج

pwd                    # مثلاً: /home/ali/projects
cd /tmp && pwd         # /tmp
pwd -P                 # اگر داخل symlink باشی، مسیر واقعی را می‌دهد

ls                  # لیست ساده
ls -l               # با جزئیات
ls -lah             # جزئیات + مخفی‌ها + اندازه خوانا  ← ترکیب طلایی
ls -lht             # تازه‌ترین فایل‌ها اول
ls -lhS             # بزرگ‌ترین فایل‌ها اول
ls -ld /etc         # فقط مشخصات خود پوشه
ls /etc | wc -l     # چند فایل در /etc هست؟
ls -l | sort -k5 -n # مرتب‌سازی دستی بر اساس ستون اندازه

cd /var/log        # رفتن با مسیر مطلق
cd projects        # رفتن به زیرپوشه با مسیر نسبی
cd ..              # یک پوشه بالا
cd ../..           # دو پوشه بالا
cd                 # برگشتن به خانه
cd -               # جابه‌جایی بین دو پوشه‌ای که بین‌شان در رفت‌وآمدی

mkdir backup
mkdir -p projects/web/src/components    # کل زنجیره یک‌جا
mkdir -v new-folder
mkdir -m 700 secret                     # فقط خودت دسترسی داری
mkdir {2024,2025}/{jan,feb,mar} -p      # ساخت گروهی با آکولاد

rmdir old-folder
rmdir -p a/b/c         # کل زنجیره خالی را یک‌جا پاک کن
# برای پوشه غیرخالی از rm -r استفاده کن

cp file.txt copy.txt
cp file.txt /tmp/                  # کپی به پوشه دیگر
cp -i file.txt /tmp/               # اگر موجود بود بپرس
cp -r myproject /backup/           # کپی کامل پوشه
cp -a /etc/nginx /backup/nginx-conf    # بکاپ دقیق با همه مجوزها
cp -u -v src/*.jpg /photos/        # فقط جدیدترها
cp file{,.bak}                     # ترفند: ساخت فایل پشتیبان فوری
ls -lh file.txt file.txt.bak

mv old.txt new.txt          # تغییر نام
mv report.txt /tmp/          # انتقال
mv file1 file2 file3 docs/   # انتقال گروهی
mv -i notes.txt /tmp/        # اگر مقصد بود بپرس
mv old-folder new-folder     # تغییرنام پوشه
mv *.png images/             # همه pngها به پوشه تصاویر
# تغییرنام گروهی (نیاز به پکیج rename در Debian):
rename 's/ /-/g' *.jpg       # همه فاصله‌ها به خط تیره
rename 's/[.]jpeg$/.jpg/' *.jpeg

rm file.txt
rm -i important.txt        # بپرس و بعد پاک کن
rm -r old-project/         # پاک‌کردن کل پوشه
rm -rf build/              # بدون سؤال (مواظب باش!)
rm -I *.log                # با بیش از ۳ فایل یک بار تأیید بگیر
rm -- -weird-file.txt      # فایلی که با - شروع می‌شود
find . -name "*.tmp" -type f -delete   # روش امن‌تر: اول find بعد delete

touch newfile.txt
touch a.txt b.txt c.txt
touch -t 202501011200 file.txt     # تنظیم دستی زمان: YYYYMMDDhhmm
touch -r ref.txt target.txt        # هم‌زمان‌کردن با فایل مرجع

file photo.jpg
file /usr/bin/python3        # ELF 64-bit executable
file archive.zip
file -i document.pdf         # با MIME type: application/pdf
file *                       # نوع همه فایل‌های پوشه

stat file.txt
stat -c '%n → %s bytes, %y' *       # فرمت دلخواه: نام، اندازه، تاریخ تغییر
stat -f /                           # وضعیت فایل‌سیستم ریشه
stat /etc/passwd | grep Access

tree                      # درخت پوشه فعلی
tree -L 2                 # فقط دو سطح
tree -d                   # فقط ساختار پوشه‌ها
tree -a -I 'node_modules|.git'   # پروژه بدون شلوغی
tree -h --dirsfirst
tree /etc/systemd -L 1

basename /var/log/syslog          # syslog
basename /home/ali/report.pdf     # report.pdf
basename photo.jpg .jpg           # photo  (حذف پسوند)
# در اسکریپت:
echo "در حال پردازش: $(basename "$1")"

dirname /var/log/syslog           # /var/log
dirname ~/projects/web/index.html # /home/ali/projects/web
# ترفند کاربردی در اسکریپت:
SCRIPT_DIR="$(cd "$(dirname "$0")" && pwd)"   # پوشه خود اسکریپت

readlink /usr/bin/python          # مثلاً python3
readlink -f /usr/bin/python       # مسیر کامل و نهایی: /usr/bin/python3.12
ls -l $(readlink -f $(which java))

tmpf=$(mktemp)                    # فایل موقت
tmpd=$(mktemp -d)                 # پوشه موقت
mktemp /tmp/report.XXXXXX         # الگوی دلخواه؛ Xها تصادفی می‌شوند

# الگوی استاندارد اسکریپت با پاک‌سازی خودکار:
tmpf=$(mktemp)
trap 'rm -f "$tmpf"' EXIT
echo "داده موقت" > "$tmpf"
cat "$tmpf"

shred -u secret.txt                 # بازنویسی + حذف
shred -v -n 5 -z -u keys.pem        # محکم‌تر و با نمایش پیشرفت
# پاک‌سازی کل پارتیشن (غیرقابل بازگشت!):
sudo shred -v -n 1 /dev/sdX

sudo install -m 755 myapp /usr/local/bin/myapp
sudo install -D -m 644 app.conf /etc/myapp/app.conf   # -D پوشه والد را هم می‌سازد
install -d /opt/myapp/bin                            # فقط ساخت پوشه با مجوز

cat file.txt
cat part1.txt part2.txt > full.txt    # الحاق دو فایل
cat -n script.py                      # با شماره خط
cat -A data.tsv                       # دیدن tabها (^I) و انتهای خطوط ($)

# ساخت فایل سریع از ترمینال (خروج با Ctrl+D):
cat > note.txt
این یک یادداشت است

# ساخت با here-doc (روش بهتر):
cat > config.env << 'EOF'
DB_HOST=localhost
DB_PORT=5432
EOF

tac logfile.log | head -20     # ۲۰ رخداد آخر لاگ

less bigfile.log
less +F /var/log/syslog        # دنبال‌کردن زنده
grep error app.log | less -R   # خروجی رنگی grep داخل less
git diff | less                # مرور خروجی هر دستور

more longfile.txt

head file.txt
head -n 5 file.txt           # ۵ خط اول
head -5 /var/log/syslog      # شکل کوتاه همان
head -c 100 binary.bin       # ۱۰۰ بایت اول فایل باینری
head -n -3 file.txt          # همه به‌جز ۳ خط آخر
# ترفند: خط وسط فایل
sed -n '100p' file.txt       # دقیقاً خط ۱۰۰

tail file.txt
tail -n 20 error.log            # ۲۰ خط آخر
tail -f /var/log/nginx/access.log   # پایش زنده لاگ nginx
tail -F app.log                 # امن برای logrotate
tail -n 50 syslog | grep -i error
# چند فایل با هم؛ هدر نام فایل نشان داده می‌شود:
tail -n 3 app1.log app2.log
# دنبال‌کردن تا وقتی یک پروسه زنده است:
tail -f --pid=$(pgrep -f myjob) job.log

wc file.txt                # خط  کلمه  بایت  نام‌فایل
wc -l access.log           # چند درخواست ثبت شده؟
ls | wc -l                 # چند فایل در این پوشه است؟
grep -c ERROR app.log      # (جایگزین دقیق‌تر) تعداد خط‌های خطادار
wc -m essay.txt            # تعداد کاراکتر متن فارسی

nl file.txt
nl -ba script.sh                 # شماره برای همه خط‌ها
nl -i -w3 -s'. ' notes.txt       # شماره‌ها با گام ۳ و جداکننده دلخواه

column -t -s',' data.csv          # نمایش قشنگ csv
grep ^ali /etc/passwd | column -t -s:
mount | column -t | less          # مرتب‌کردن خروجی‌های پراکنده

od -c textfile.txt          # کاراکتر به کاراکتر
od -A x -t x1z binary.bin   # نمای hexdump کلاسیک
echo -n "س" | od -An -tx1   # بایت‌های UTF-8 حرف س: d8 b3
printf '\xff\xd8' | od -An -tx1

strings /usr/bin/ls | grep -i version
strings malware.bin | grep http     # یافتن URLهای داخل باینری
strings -n 8 dump.dmp | sort -u | less

diff old.conf new.conf
diff -u v1.py v2.py > changes.patch    # ساخت فایل پچ
patch original.py < changes.patch      # اعمال پچ
diff -qr dir1 dir2                     # کدام فایل‌ها فرق دارند؟
diff -y -W 120 file1 file2             # کنار هم برای مقایسه چشمی
diff <(sort a.txt) <(sort b.txt)       # مقایسه بعد از مرتب‌سازی

cmp original.iso copy.iso
cmp -s a.bin b.bin && echo "یکسان" || echo "متفاوت"   # مناسب اسکریپت

sort a.txt > a.sorted; sort b.txt > b.sorted
comm a.sorted b.sorted             # سه ستون کامل
comm -12 a.sorted b.sorted         # فقط خطوط مشترک (اشتراک)
comm -23 a.sorted b.sorted         # فقط در a هست، در b نه
comm -13 a.sorted b.sorted         # فقط در b هست

iconv -f windows-1256 -t utf-8 old.txt > fixed.txt
iconv -f utf-8 -t ascii//TRANSLIT name.txt   # حروف غیرانگلیسی را نزدیک‌ترین معادل
iconv -l                                  # لیست همه انکودینگ‌ها
file -i data.csv                          # اول انکودینگ فعلی را تشخیص بده

echo "سلام" | rev
rev file.txt

fold -w 40 longline.txt
fold -w 76 -s article.txt        # -s: فقط بین کلمه‌ها بشکند

bat script.py                    # با سینتکس رنگی
bat -l yaml config               # تعیین اجباری زبان
bat --diff-only file             # فقط بخش‌های تغییرکرده نسبت به git
bat src/*.rs                     # چند فایل با هدر
alias cat='bat --paging=never'   # جایگزینی کامل (اختیاری!)

zcat syslog.2.gz | grep error
zcat access.log.*.gz | awk '{print $1}' | sort | uniq -c | sort -rn | head
# متناظرها: zless، zgrep، zdiff — همه روی gzip کار می‌کنند
zgrep -i timeout app.log.*.gz

detox -n *.mp3            # اول پیش‌نمایش (-n = فقط نشان بده)
detox *.mp3               # بعد اجرای واقعی

grep error app.log                    # ساده (حساس به حروف)
grep -i error app.log                 # بدون حساسیت
grep -rn "TODO" ~/projects/           # بازگشتی + شماره خط
grep -rn "def main" --include="*.py" .
grep -v "^#" /etc/ssh/sshd_config     # همه به‌جز کامنت‌ها
grep -v "^$" file.txt                 # حذف خط‌های خالی
grep -c 500 access.log                # چند خطای 500 ثبت شده؟
grep -A 3 -B 1 "Exception" app.log    # با ۳ خط بعد و ۱ خط قبل
grep -l "Listen" /etc/nginx/*.conf    # کدام فایل‌ها؟
grep -w "root" /etc/passwd            # کلمه کامل root، نه password
grep -E "error|fail|panic" app.log    # چند الگو (یا)
grep -E -o "[0-9]{1,3}(\.[0-9]{1,3}){3}" access.log | sort -u   # استخراج IP
grep -F "10.0.0.1" hosts.txt          # جست‌وجوی ساده سریع
grep -P "(?<=user=)\w+" access.log    # look-behind پرلی
ps aux | grep -v grep | grep nginx    # الگوی کلاسیک پیدا کردن پروسه
dmesg | grep -i -E "usb|disk"         # فیلتر خروجی هر دستور

sort names.txt
sort -r names.txt                     # نزولی
sort -n numbers.txt                   # مرتب‌سازی عددی درست
du -sh * | sort -rh                   # پوشه‌ها از بزرگ به کوچک  ★
sort -t: -k3 -n /etc/passwd           # بر اساس UID عددی
sort -t, -k2,2 -k1,1 data.csv         # ستون ۲ بعد ستون ۱
sort -u emails.txt                    # یکتاسازی هم‌زمان
sort -M months.txt                    # JAN FEB MAR...
sort -o file.txt file.txt             # مرتب‌سازی درجا
ps aux | sort -k3 -rn | head          # پروسه‌های پر‌مصرف CPU

sort names.txt | uniq
sort -u names.txt                     # معادل کوتاه‌تر
sort access.log | uniq -c | sort -rn | head    # پرتکرارترین‌ها ★
uniq -d words.txt                     # فقط تکراری‌ها
uniq -u words.txt                     # فقط یکتاها
cut -d' ' -f1 access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head   # IPهای بیشترین درخواست

cut -d: -f1 /etc/passwd               # فقط نام کاربرها ★
cut -d: -f1,7 /etc/passwd             # نام کاربر + شل
cut -d, -f2 data.csv                  # ستون دوم csv
cut -c1-10 file.txt                   # ۱۰ کاراکتر اول هر خط
cut -c1-4,20- log.txt
cut -d' ' -f1 access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -10
who | cut -d' ' -f1 | sort -u         # چه کسانی لاگین‌اند؟

paste names.txt phones.txt            # دو ستون با Tab
paste -d, names.txt phones.txt        # خروجی csv
paste -sd, emails.txt                 # همه ایمیل‌ها در یک خط با کاما
seq 1 5 | paste -sd+ - | bc           # جمع 1 تا 5 = 15

echo "Hello" | tr a-z A-Z             # HELLO
tr ':' '\t' < /etc/passwd             # دونقطه به Tab
tr -d '\r' < winfile.txt > unixfile.txt   # پاک‌کردن CR ویندوز ★
tr -s ' '                             # فشرده‌کردن فاصله‌های پشت‌سرهم
tr -cd '0-9' < input.txt              # فقط رقم‌ها بمانند
echo "salâm" | tr -cd 'a-z'           # salm

rg "function" src/
rg -i "error" --type py
rg -l "TODO"                          # کدام فایل‌ها TODO دارند
rg -n "import numpy" -g "*.py" ~/projects
rg "panic|fatal" logs/ -C 2
rg -u "hidden_secret"                 # -u: بی‌خیال gitignore و مخفی‌ها
rg --files | rg test                  # فایل‌هایی که اسمشان test دارد

look aut
look auto /usr/share/dict/words

grep -i fail deploy.log | nl | tail -20

# --- جایگزینی ---
sed 's/localhost/10.0.0.5/' app.conf           # پیش‌نمایش
sed -i.bak 's/localhost/10.0.0.5/' app.conf    # اعمال + بکاپ ★
sed -i 's/\bhttp\b/https/g' urls.txt          # فقط کلمه کامل، همه تکرارها
sed 's#http://old.example.com#https://new.example.com#g' f   # # به‌جای /
sed -E 's/([0-9]{4})-([0-9]{2})-([0-9]{2})/\3\/\2\/\1/' dates.txt  # جابه‌جایی اجزای تاریخ با گروه‌ها

# --- حذف ---
sed '/^#/d' f.conf                # حذف کامنت‌ها
sed '/^$/d' f.txt                 # حذف خط‌های خالی
sed '1d' f.csv                    # حذف خط اول
sed '2,5d' f.txt                  # حذف خط ۲ تا ۵
sed '/کلمه/,+2d' f.txt            # خطِ مطابق + دو خط بعدش

# --- نمایش و درج ---
sed -n '10,20p' f.txt             # فقط خط ۱۰ تا ۲۰ (مثل head+tail)
sed -n '/ERROR/p' app.log         # مثل grep
sed -i '2i خط تازه از سمت بالا' f.txt   # درج قبل از خط ۲
sed -i '$a خط آخر' f.txt                # افزودن به انتهای فایل
sed -n 's/.*href="\([^"]*\)".*/\1/p' page.html   # استخراج لینک‌ها

# --- استخراج و فیلتر ---
awk -F: '{print $1}' /etc/passwd
awk -F, '$2 > 1000 {print $1, $2}' sales.csv
awk '$0 !~ /^#/ && NF' conf.txt             # بدون کامنت و خط خالی

# --- محاسبات (BEGIN/END) ---
awk '{s+=$2} END {print "مجموع:", s}' data.txt
awk 'END {print NR, "خط"}' file.txt          # شماره خط آخر = تعداد خط
awk '/ERROR/ {n++} END {print n+0}' app.log  # شمارش مطابقت
awk '{s+=$1; n++} END {print s/n}' nums.txt  # میانگین

# --- گروه‌بندی (آرایه انجمنی) ★ ---
awk -F, '{sum[$1]+=$2} END {for(k in sum) print k, sum[k]}' sales.csv
awk '{ip[$1]++} END {for(i in ip) print ip[i], i}' access.log | sort -rn | head

# --- قالب‌بندی ---
awk -F: '{printf "%-12s %s\n", $1, $7}' /etc/passwd
awk 'BEGIN{print "گزارش ماه"} {print NR, $0} END{print "پایان"}' f.txt

# --- کاربردی: بزرگ‌ترین فایل‌ها ---
ls -la | awk '$5>1048576 {printf "%.1fMB  %s\n", $5/1048576, $9}'

locale                        # وضعیت فعلی
locale -a | grep -i fa        # زبان‌های نصب‌شده
# تنظیم UTF-8 (اگر C بود، مشکل حروف فارسی همین‌جاست):
sudo localectl set-locale LANG=en_US.UTF-8
# و یا در ~/.bashrc:
export LC_ALL=en_US.UTF-8

hexyl image.png | head
hexyl -n 64 file.bin          # فقط ۶۴ بایت اول

uconv -x Any-Lower persian.txt
uconv -f utf-8 -t utf-8 -x NFC file.txt   # فرم نرمال ترکیبی

echo '{"name":"Ali","age":30}' | jq '.name'
curl -s https://api.github.com/users/torvalds | jq '.name, .followers'
jq '.users[].email' data.json               # همه ایمیل‌های آرایه users
jq '.items[] | select(.price > 100)' db.json # فیلتر شرطی
jq 'length' data.json                        # تعداد عنصرها
jq 'keys' config.json                        # نام کلیدها
jq -r '.[] | "\(.name) — \(.price)"' products.json   # قالب‌بندی
jq '[.items[].price] | add' db.json          # جمع قیمت‌ها
jq -s 'sort_by(.age) | .[0]' people.json     # جوان‌ترین نفر
jq --arg env prod '.environments[$env]' config.json
# زیباسازی json به‌هم‌ریخته:
jq . messy.json > pretty.json

yq '.services.web.image' docker-compose.yml
yq '.spec.replicas = 5' deployment.yaml          # ویرایش
yq -o=json '.config' settings.yaml               # تبدیل yaml به json
yq '.[] | select(.enabled == true)' items.yaml

pandoc report.md -o report.docx            # markdown → Word ★
pandoc report.md -o report.pdf --pdf-engine=xelatex
pandoc page.html -t markdown -o page.md    # html → markdown
pandoc README.md -s --toc -o README.html

pdftotext report.pdf report.txt
pdftotext -layout table.pdf - | less     # حفظ جدول‌ها
pdfinfo report.pdf                       # تعداد صفحه، نویسنده،…
pdftotext book.pdf - | grep -n "فصل"     # جست‌وجو در کل کتاب
pdftoppm -png -r 100 slides.pdf page     # هر صفحه یک png

ffmpeg -i in.mov out.mp4                     # تبدیل فرمت
ffmpeg -i video.mp4 -vn -q:a 2 audio.mp3     # استخراج صدا
ffmpeg -ss 00:05:00 -t 30 -i in.mp4 clip.mp4 # برش ۳۰ ثانیه
ffmpeg -i in.mp4 -vcodec libx264 -crf 28 small.mp4   # فشرده‌سازی
ffmpeg -i in.mp4 -vf scale=1280:-1 hd.mp4    # تغییر رزولوشن

magick input.png output.jpg                  # تبدیل فرمت
magick photo.jpg -resize 800x600 out.jpg     # تغییر اندازه
magick photo.jpg -resize 50% half.png
magick img.jpg -quality 85 -strip web.jpg    # فشرده + حذف EXIF
mogrify -resize 1024x -format webp *.png     # گروهی: همه png به webp
magick a.jpg b.jpg +append side.jpg          # چسباندن کنار هم

xmllint --noout file.xml                 # فقط اعتبارسنجی
xmllint --xpath '//item/title/text()' feed.xml
xmllint --format ugly.xml > pretty.xml   # زیباسازی

sqlite3 app.db                            # ورود تعاملی
sqlite3 app.db ".tables"
sqlite3 app.db "SELECT * FROM users LIMIT 5;"
sqlite3 -header -column app.db "SELECT id,name FROM users;"
sqlite3 :memory: "SELECT 2+2;"            # محاسبه سریع
sqlite3 -json app.db "SELECT * FROM logs" | jq '.[0]'

# --- بر اساس نام ---
find . -name "*.log"                     # همه لاگ‌ها از اینجا به پایین
find . -iname "readme*"                  # بدون حساسیت به حروف
find /etc -name "*.conf" -maxdepth 2

# --- بر اساس اندازه ---
find / -size +100M 2>/dev/null           # فایل‌های بالای ۱۰۰ مگ
find . -size +50M -size -200M -type f    # بین ۵۰ تا ۲۰۰ مگ
find ~/Downloads -type f -size +500M -exec ls -lh {} \;

# --- بر اساس زمان ---
find . -mtime -1 -type f                 # ۲۴ ساعت اخیر تغییر کرده
find . -mmin -30 -type f                 # ۳۰ دقیقه اخیر
find /var/log -mtime +30 -name "*.gz"    # قدیمی‌تر از یک ماه
find . -newer reference.txt              # جدیدتر از یک فایل مرجع

# --- بر اساس مجوز و مالک ---
find /home -user ali -type f
find . -perm 777 -type f                 # فایل‌های بازِ خطرناک
find / -nouser -o -nogroup 2>/dev/null   # یتیم‌ها (امنیت!)

# --- اجرای عملیات ---
find . -name "*.tmp" -type f -delete
find . -name "*.png" -exec cp {} ~/pics/ \;
find . -name "*.sh" -exec chmod +x {} +
find . -name "*.bak" -ok rm {} \;        # -ok: برای هر فایل بپرس
find . -type f -name "*.txt" -print0 | xargs -0 grep -l "کلمه"

locate nginx.conf
locate -i readme | head
locate -c "*.pdf"               # چند pdf در ایندکس هست؟
sudo updatedb                   # به‌روزرسانی دستی ایندکس
locate -n 5 -i bashrc

fd report                        # جست‌وجوی ساده نام
fd -e py main                    # فایل‌های py با نام main
fd -H -I .git                    # حتی داخل مخفی‌ها
fd -e log -x wc -l               # شمارش خط هر لاگ
alias fd=fdfind                  # در ~/.bashrc برای Debian/Ubuntu

find . -name "*.log" -print0 | xargs -0 rm          # حذف امن با فاصله‌ها
cat urls.txt | xargs -n1 curl -sO                    # دانلود لیستی
find . -name "*.jpg" | xargs -P4 -n1 magick {} {}.webp   # ۴ پردازش موازی
ls *.txt | xargs wc -l                               # شمارش خط همه
echo -e "a\nb\nc" | xargs -I{} echo "پردازش {}"
grep -rl "OLD" . | xargs sed -i 's/OLD/NEW/g'        # جایگزینی گروهی ★
xargs -a ports.txt -n1 -P8 nc -zv                    # ۸ اتصال موازی

parallel -j4 convert {}.png {}.jpg ::: img1 img2 img3
parallel -a hosts.txt ping -c1 {}
seq 1 10 | parallel -k echo          # -k حفظ ترتیب خروجی
parallel --bar gzip ::: *.log        # با نوار پیشرفت

mkfifo /tmp/mypipe
# ترمینال ۱:
tail -f /tmp/mypipe
# ترمینال ۲:
echo "سلام از آن‌طرف پایپ" > /tmp/mypipe
rm /tmp/mypipe                       # بعد از کار پاکش کن

dd if=/dev/sda bs=4M | pv | dd of=/backup/disk.img
pv bigfile.sql | mysql -u root dbname
tar -czf - myfolder | pv > backup.tar.gz
du -sh * | pv -l -F 'اسکن شد: %r'

ln -s /opt/myapp/v2.1/current        # میانبر به نسخه فعال ★
ln -sf /opt/myapp/v2.2 current       # سوییچ نسخه اتمی در دیپلوی
ln -s ~/projects/web ~/desktop-link
ln file.txt hardlink.txt             # لینک سخت (فقط روی یک فایل‌سیستم)
ls -li file.txt hardlink.txt         # inode یکسان = همان داده
readlink -f current                  # می‌رسد به کجا؟

chmod +x script.sh                    # اجرایی کردن ★
chmod 755 deploy.sh                   # rwxr-xr-x
chmod 644 config.yml                  # rw-r--r-- (فایل‌های معمولی)
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519           # فقط مالک (شرط ssh!) ★
chmod 700 private/                    # پوشه فقط برای خودت
chmod -R g+w shared/                  # گروه بنویسد، بازگشتی
chmod a-r secret.txt                  # از همه خواندن را بگیر
chmod u=rw,g=r,o= notes.txt           # تنظیم صریح هر سطح
chmod --reference=good.conf bad.conf  # هم‌مجوز کردن با فایل سالم
# مجوزهای پیش‌فرض پوشه: 755 (با umask 022)

sudo chown ali file.txt
sudo chown ali:developers project/
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/html   # استاندارد وب ★
sudo chown :team report.txt           # فقط گروه
ls -la /var/www/html                  # نتیجه را چک کن

chgrp developers app/
chgrp -R www-data /var/www/uploads

umask                 # نمایش فعلی (معمولاً 022)
umask 027             # فایل‌های جدید برای دیگران بسته
umask 002             # گروه هم بنویسد (برای تیم)
# دائمی: در ~/.bashrc بگذار
echo 'umask 027' >> ~/.bashrc
# تست:
touch t1 && mkdir d1 && ls -ld t1 d1

getfacl report.txt
# ست‌کردن ACL: کاربر sara خواندن/نوشتن
setfacl -m u:sara:rw report.txt
setfacl -m g:devs:rx /opt/app
setfacl -x u:sara report.txt          # حذف ACL
setfacl -b report.txt                 # پاک‌کردن همه ACLها
ls -l report.txt                      # علامت + یعنی ACL دارد

sudo chattr +i /etc/resolv.conf       # دیگر هیچ‌کس (حتی root) عوضش نمی‌کند
sudo chattr -i /etc/resolv.conf       # برداشتن قفل
sudo chattr +a /var/log/audit.log     # فقط append؛ پاک/ویرایش ممنوع
lsattr /etc/resolv.conf               # دیدن ویژگی‌ها

setfattr -n user.owner -v "ali" file.txt
getfattr -d file.txt
getfattr -n user.owner file.txt

passwd                    # تغییر رمز خودم
sudo passwd ali           # تغییر رمز کاربر ali
sudo passwd -S ali        # وضعیت: P=فعال L=قفل
sudo passwd -l ali        # قفل حساب (مثلاً کارمند خروج‌کرده)
sudo passwd -e ali        # در اولین ورود رمز عوض کن
chpasswd <<< "ali:NewPass123"    # تعویض غیرتعاملی (در اسکریپت)

ping 8.8.8.8 | tee ping.log           # ببین و ذخیره کن
make 2>&1 | tee build.log | tail -5   # لاگ کامل + فقط انتهای صفحه
echo "خط" | sudo tee -a /etc/hosts    # نوشتن در فایل root با echo ★
ps aux | tee ps-snap1.txt | grep nginx

tail -f app.log | stdbuf -o0 grep --line-buffered ERROR
stdbuf -oL -eL python unbuffered.py | tee run.log
# معادل در خود برنامه‌ها: grep --line-buffered، sed -u، awk با fflush()

timeout 10 ping example.com          # حداکثر ۱۰ ثانیه پینگ
timeout 5 curl -s http://slow-api    # API بی‌جواب = قطع خودکار
timeout -k 2 30 backup.sh            # بعد از ۳۰ ثانیه، ۲ ثانیه فرصت نرم
timeout --signal=KILL 5 stuck-proc

script -t 2>timing.log session.log   # ضبط
scriptreplay -t timing.log session.log   # پخش

watch -n 1 -d ls -lh bigfile.bin      # رشد فایل را زنده ببین
watch -d free -h                      # مصرف RAM لحظه‌ای
watch -n5 'ps aux | sort -k3 -rn | head -6'   # پر‌مصرف‌های CPU
watch -d df -h                        # فضای دیسک
watch -g date +%H:%M                  # خروج وقتی دقیقه عوض شد

ps aux                        # همه پروسه‌ها
ps aux | grep -v grep | grep nginx    # پروسه nginx
ps aux --sort=-%mem | head    # پر‌مصرف‌ترین RAM
ps aux --sort=-%cpu | head    # پر‌مصرف‌ترین CPU
ps -u ali                     # پروسه‌های کاربر ali
ps -ef --forest | less        # درخت پروسه‌ها
ps -o pid,ppid,cmd,%mem,%cpu -p 1234   # جزئیات یک PID
ps -ef | grep -c bash         # چند شل باز است؟
ps auxf | less -S             # نمای درختی BSD

pgrep nginx                 # PIDهای nginx
pgrep -f "python manage.py" # با کل خط فرمان
pgrep -l -u ali ssh         # sshهای کاربر ali
pgrep -c bash               # چند bash زنده است؟
kill $(pgrep -f myjob)      # ترکیب کلاسیک

pidof sshd
pidof chrome | tr ' ' '\n' | wc -l

top
#   کلیدهای داخل top:
#   P مرتب‌سازی CPU   M مرتب‌سازی RAM   k کشتن پروسه (بعدش PID)
#   u فیلتر کاربر    1 نمایش تک‌تک هسته‌ها    h راهنما   q خروج
#   Shift+i وارون‌کردن مرتب‌سازی   z رنگی   W ذخیره تنظیمات

top -b -n1 > snapshot.txt        # خروجی batch برای لاگ
top -b -n1 | grep "Cpu(s)"       # درصد CPU در اسکریپت
top -p 1234                      # فقط یک پروسه

htop
#   F6 مرتب‌سازی   F9 کشتن   F5 درخت   F4 فیلتر   F3 جست‌وجو   / جست‌وجو
#   Mouse هم کار می‌کند!
htop -u ali          # فقط کاربر ali
htop -p 1234,1235    # پروسه‌های خاص
htop -t              # حالت درختی از ابتدا

btop
# منوها با ماوس قابل استفاده‌اند؛ Esc منو، q خروج
btop --force-utf

kill 1234                 # پایان نرم
kill -9 1234              # زور (فقط اگر TERM جواب نداد) ★
kill -HUP $(pidof nginx)  # reload تنظیمات nginx (قدیمی)
kill -l                   # لیست سیگنال‌ها
kill -0 1234 2>/dev/null && echo "زنده است" || echo "مرده"
kill -- -$(ps -o pgid= -p 1234 | tr -d ' ')   # کشتن کل گروه پروسه

pkill firefox             # پایان همه firefoxها
pkill -f "python worker.py"
pkill -HUP syslogd        # reload
pkill -u ali bash         # (با احتیاط!) بستن شل‌های ali
pkill -9 -f stuck-job     # قهری

killall chrome
killall -i bash           # بپرس قبل از هرکدام
killall -w rsync          # صبر کن تا واقعاً تمام شود

nice -n 19 ffmpeg -i in.mp4 out.mp4     # کمترین اولویت
nice -n 10 make -j4
sudo nice -n -5 critical-job            # اولویت بالا (نیاز sudo)

renice +10 -p 1234
sudo renice -5 -p 1234
renice +5 -u ali        # همه پروسه‌های یک کاربر

nohup long-task.sh &
nohup python worker.py > worker.log 2>&1 &
# بررسی بعداً:
tail -f worker.log
jobs -l; pgrep -f worker.py

time find / -name "*.conf" 2>/dev/null
time sleep 2
time -v python heavy.py | grep Maximum    # حداکثر مصرف حافظه
# تفاوت real (زمان دیواری) و user+sys (زمان CPU) یعنی منتظر I/O بودی

sudo lsof -i :80            # چه چیزی پورت ۸۰ را گرفته؟ ★
sudo lsof -i -P -n | grep LISTEN   # همه پورت‌های گوش‌دهنده
lsof -u ali                 # فایل‌های باز کاربر ali
lsof -p 1234 | less         # جزئیات یک پروسه
sudo lsof +D /var/log       # چه کسی لاگ را باز نگه داشته؟
sudo lsof /deleted          # فایل‌های حذف‌شده که هنوز فضای دیسک می‌گیرند!

strace -f -e trace=open,openat ls            # کدام فایل‌ها باز شدند؟
strace -e trace=network curl example.com     # اتصال‌های شبکه
strace -p 1234                               # چسبیدن به پروسه زنده
strace -c ls                                  # آمار کلی تماس‌ها
strace -f -e trace=access app 2>&1 | grep -i denied   # کجای مجوز می‌لنگد؟

ltrace -f ./app
ltrace -e malloc+free ./leaky

sleep 3 &
pid=$!
wait $pid && echo "تمام شد موفق"
wait            # منتظر همه jobها

jobs -l
#   چرخه کامل:
#   Ctrl+Z        توقف پروسه فعلی
#   bg %1         ادامه در پس‌زمینه
#   fg %1         بازگرداندن به پیش‌زمینه
sleep 100 &
fg %1           # آوردن job 1 به جلو
kill %2         # سیگنال به job دوم

./server &
disown %1
disown -h %2     # فقط در برابر HUP محافظت

setsid ./daemon &
setsid -w ping -c2 8.8.8.8    # -w: صبر برای پایان

flock -n /tmp/backup.lock /opt/backup.sh   # اگر قفل آزاد بود اجرا کن
flock -w 30 /tmp/sync.lock rsync -a src/ dst/   # حداکثر ۳۰ ثانیه منتظر قفل

taskset -c 0,1 ./heavy          # فقط هسته ۰ و ۱
taskset -pc 1234                # دیدن affinity فعلی
sudo taskset -pc 2-3 1234       # تغییر زنده

sudo ionice -c3 tar -czf backup.tar.gz /home   # idle: فقط وقتی دیسک بیکار است
ionice -c2 -n7 rsync -a src/ dst/               # کمترین اولویت کلاس best-effort

echo "سلام $USER"
echo "خانه تو: $HOME"
echo -n "بدون نویلاین"; echo "ادامه"
echo -e "ستون۱\tستون۲\nخط بعدی"
echo "خط جدید" >> file.txt            # افزودن به فایل
echo -e "\e[32mسبز\e[0m و \e[1m\e[34mآبی پررنگ\e[0m"
echo "متن" > /dev/null                # دور انداختن
echo ${PATH} | tr ':' '\n'            # هر مسیر یک خط

printf "نام: %s — سن: %d\n" "علی" 30
printf "%-15s %8.2f\n" "ملی" 123.456 "کریم" 7.5
printf "%s\n" خط1 خط2 خط3           # هر آرگومان یک خط
printf "%05d\n" 42                   # 00042

seq 5                      # 1..5
seq 2 2 10                 # 2 4 6 8 10
seq 5 -1 1                 # معکوس
seq -w 1 10                # با صفر پیشرو: 01 02 …
seq -f "%04.0f" 1 100      # فرمت دلخواه
for i in $(seq 1 5); do echo "گام $i"; done
seq 3 | xargs -I{} mkdir dir-{}

yes | sudo apt upgrade -y      # جواب همه سؤال‌ها: y
yes n | some-installer         # جواب همه: n
yes "تأیید" | head -3          # سه بار تأیید

figlet "PRODUCTION"
figlet -f slant "Dev"
figlet -c "Centered"

sudo wall "سرور در ساعت ۲ بامداد ریبوت می‌شود"
echo "پیام" | wall

write ali pts/1
سلام، دو دقیقه دیگری سرور ریبوت می‌شود
# پایان پیام: Ctrl+D

mesg          # وضعیت فعلی
mesg n        # پیام خصوصی بسته

notify-send "تمام شد" "بکاپ با موفقیت ساخته شد"
long-job; notify-send -u critical "پایان کار" "long-job تمام شد"
notify-send -i dialog-information "عنوان" "متن" -t 5000

cowsay "لینوکس عالیه"
cowsay -f tux "من تاکسم!"
fortune | cowsay

uptime
# load average: 0.52, 0.58, 0.59
uptime -p             # قشنگ: up 3 days, 4 hours
uptime -s             # دقیقاً کی بوت شده
nproc                 # تعداد هسته‌ها؛ بارِ نزدیک nproc = اشباع

w
who                   # ساده‌تر
who -b                # آخرین بوت
last -20              # ۲۰ لاگین آخر (از /var/log/wtmp)
last -x reboot        # تاریخچه ریبوت‌ها
lastlog               # آخرین ورود همه کاربران

free -h
#              total   used   free   available
# Mem:          7.7Gi  3.1Gi  1.2Gi       4.1Gi
# Swap:        2.0Gi      0B  2.0Gi

watch -n2 free -h                 # پایش زنده
free -h -s 5                      # هر ۵ ثانیه
free -h | awk '/Mem/{print $7}'   # فقط available

vmstat 1 5            # پنج گزارش با فاصله ۱ ثانیه
#  r  = صف پروسه‌های قابل اجرا (اگر زیاد = CPU کم می‌آورد)
#  si/so = جابه‌جایی swap (غیر صفر پایدار = کمبود RAM)
#  wa  = CPU منتظر دیسک (بالا = گلوگاه دیسک)
vmstat -d             # آمار هر دیسک
vmstat -s             # جدول آمار کامل

iostat -x 1
#   %util نزدیک ۱۰۰ = دیسک اشباع
#   await بالا = درخواست‌ها معطل‌اند (دیسی کند یا پرکار)
iostat -h -p ALL 2

lscpu
lscpu | grep -E "^CPU\(s\)|Model name|MHz"
lscpu -e              # نمای هر ترد/هسته

lsusb
lsusb -t              # نمای درختی با سرعت‌ها
lsusb -v -d 1234:5678 | less   # جزئیات کامل یک دستگاه

lspci
lspci | grep -i -E "vga|3d|display"   # گرافیک چیست؟
lspci -k | grep -A3 -i net            # کارت شبکه + درایورش
lspci -vv -s 01:00.0 | less           # جزئیات عمیق یک اسلات

sudo lshw -short              # نمای جدولی خلاصه ★
sudo lshw -C memory           # فقط RAM (اسلات‌ها و کدهای ماژول)
sudo lshw -C disk             # دیسک‌ها
sudo lshw -html > hw.html     # گزارش وب
sudo lshw -json > hw.json

sudo dmidecode -t system        # مدل و سریال دستگاه
sudo dmidecode -t memory | grep -E "Size|Type:"   # رم‌ها و اسلات‌ها
sudo dmidecode -t bios          # نسخه BIOS

uname -a
uname -r                 # 6.8.0-40-generic
uname -m                 # معماری؛ برای دانلود باینری‌ها

lsb_release -a
cat /etc/os-release          # روش استانداردتر و همیشه‌حاضر
hostnamectl                  # نسخه + کرنل + مجازی‌سازی یک‌جا

hostnamectl
sudo hostnamectl set-hostname web-prod-01    # تغییر دائمی نام
hostnamectl | grep -i virtualization         # روی VM هستیم یا فیزیکی؟

inxi -Fxz          # گزارش کامل
inxi -D            # فقط دیسک‌ها
inxi -t cm         # ۵ پروسه پر‌مصرف CPU و RAM

sensors
watch -n2 sensors                # پایش زنده دما
sensors | grep -i 'core 0'

sar -u 2 5              # مصرف CPU، هر ۲ ثانیه، ۵ بار
sar -r 1 3               # مصرف RAM زنده
sar -u -f /var/log/sysstat/sa15   # گزارش تاریخی روز پانزدهم ★

dstat -cdngy             # CPU + دیسک + شبکه + صفحه‌بندی + سیستم، یک‌جا
dstat --top-cpu --top-io  # پرمصرف‌ترین پروسه CPU و IO

who                      # کاربران وصل الان + ترمینال + زمان ورود
who -a                    # با جزئیات بیشتر

last                       # تاریخچه ورودها، جدیدترین اول
last -5 ali                 # پنج ورود آخر یک کاربر خاص
last reboot                  # تاریخچه ری‌استارت‌های سرور ★

lastlog                       # آخرین ورود همه کاربران سیستم
lastlog -u ali                 # فقط یک کاربر

date                          # تاریخ و ساعت فعلی
date +"%Y-%m-%d_%H-%M-%S"      # قالب دلخواه؛ عالی برای نام فایل بکاپ ★
date -d "3 days ago"            # محاسبه تاریخ نسبی
date -u                          # به وقت UTC

cal                                # تقویم ماه جاری
cal 2027                           # کل سال
cal -3                              # ماه قبل، این ماه، ماه بعد

df -h
df -h /                    # فقط ریشه
df -hT -x tmpfs -x devtmpfs   # تمیز و واقعی
df -i                      # چک inode
df -h /var                 # پوشه پر‌حجم لاگ‌ها

du -sh /home/ali                    # جمع کل یک پوشه ★
du -sh * | sort -rh                 # پوشه‌ها از بزرگ به کوچک
du -h --max-depth=1 /var | sort -rh # کدام بخش /var سنگین است
du -ahx / 2>/dev/null | sort -rh | head -20   # ۲۰ آیتم بزرگ‌تر کل سیستم
du -sh --exclude="node_modules" .

ncdu /                 # کل سیستم (کمی صبر)
ncdu -x /var           # فقط این فایل‌سیستم
#  کلیدها: ↑↓ حرکت، Enter ورود، d حذف، n مرتب‌سازی نام، s اندازه، ? راهنما

duf
duf --only local
duf /home /var

lsblk
lsblk -f                   # با UUID و نوع fs ★
lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,MOUNTPOINT,MODEL
lsblk /dev/sda             # فقط یک دیسک

sudo fdisk -l                      # دیدن همه دیسک‌ها و پارتیشن‌ها
sudo fdisk -l /dev/sdb
sudo fdisk /dev/sdb                # ورود تعاملی (m راهنما)
#  مسیر امن دیسک نو:
#  fdisk: n → p → 1 → Enter → Enter → w
sudo parted -l                     # جایگزین parted با لیست
lsblk -f                           # بعدش نتیجه را ببین

sudo parted /dev/sdb print
sudo parted /dev/sdb mklabel gpt
sudo parted -a optimal /dev/sdb mkpart primary ext4 0% 100%
sudo parted /dev/sdb print free
lsblk

sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1          # فرمت ext4
sudo mkfs.xfs /dev/sdc1           # xfs
sudo mkfs.vfat -F 32 /dev/sdd1    # فلش سازگار با ویندوز
sudo mkfs.ext4 -L data /dev/sdb1  # با برچسب
lsblk -f                          # تأیید

sudo blkid
blkid /dev/sdb1
lsblk -f                          # نمای ساده‌تر همان داده

sudo mount /dev/sdb1 /mnt/data          # ساده
sudo mount -o ro /dev/sdb1 /mnt/data    # فقط‌خواندنی (امن برای بازیابی)
sudo mount -t ntfs-3g /dev/sdc1 /mnt/win   # پارتیشن ویندوز
sudo mount -o loop ubuntu.iso /mnt/iso  # سوار کردن ISO
sudo mount -t cifs //192.168.1.5/share /mnt/smb -o username=ali
mount | column -t | less                # لیست همه موارد سوارشده
sudo findmnt --target /mnt/data         # چه چیزی و چطور سوار است؟
sudo umount /mnt/data                   # جدا کردن

sudo umount /mnt/data
sudo lsof +f -- /mnt/data        # چه کسی مشغول است؟
sudo umount -l /mnt/data         # راه خلاصی lazy
sudo umount -f -t nfs /mnt/nfs

# دیدن فایل و فرمتش:
cat /etc/fstab
#  UUID=xxxx  /mnt/data  ext4  defaults,nofail  0  2
#  //srv/share /mnt/smb cifs credentials=/root/.smbcred,uid=1000 0 0

# قبل از ریبوت همیشه تست کن (مرگ‌بارترین خطای fstab = سرور بالا نمی‌آید):
sudo mount -a -v
sudo findmnt --verify            # اعتبارسنجی کامل ★
# نکته: گزینه nofail یعنی اگر دیسک نبود، بوت متوقف نشود

sudo fsck -n /dev/sdb1        # اول فقط نگاه کن
sudo fsck -f -y /dev/sdb1     # تعمیر (وقتی مطمئنی)
# پارتیشن ریشه: با درایو زنده یا systemctl reboot به Recovery برو
sudo tune2fs -l /dev/sda1 | grep -i "last checked"

sudo smartctl -H /dev/sda          # PASSED/FAILED
sudo smartctl -a /dev/sda | grep -E "Reallocated|Pending|Power_On"
sudo smartctl -t long /dev/sda     # تست کامل (ساعت‌ها طول می‌کشد)
sudo smartctl -l selftest /dev/sda # نتیجه تست‌ها

# فلش بوت از ISO (مطمئن شو of= فلش است نه دیسک!):
sudo dd if=ubuntu-24.04.iso of=/dev/sdX bs=4M status=progress conv=fsync

# کلون کامل دیسک به دیسک دوم:
sudo dd if=/dev/sda of=/dev/sdb bs=4M status=progress

# ساخت ایمیج پشتیبان از دیسک:
sudo dd if=/dev/sda of=/backup/disk.img bs=4M status=progress

# تست سرعت نوشتن (روی فایل موقت!):
dd if=/dev/zero of=/tmp/test.bin bs=1M count=1024 oflag=direct status=progress
rm /tmp/test.bin

sudo wipefs /dev/sdb            # چه امضایی هست؟
sudo wipefs -a /dev/sdb         # پاک‌کردن همه امضاها

sync                # همه چیز
sync /dev/sdb1      # فقط یک فایل‌سیستم

sudo pvcreate /dev/sdb /dev/sdc         # دو دیسک را PV کن
sudo vgcreate data_vg /dev/sdb /dev/sdc # یک استخر مشترک بساز
sudo lvcreate -L 50G -n app_lv data_vg  # یک LV پنجاه‌گیگی بساز
sudo mkfs.ext4 /dev/data_vg/app_lv      # فرمت مثل هر پارتیشن معمولی
pvs && vgs && lvs                       # وضعیت هر سه لایه ★
sudo lvextend -L +20G /dev/data_vg/app_lv       # بیست گیگ اضافه کن
sudo resize2fs /dev/data_vg/app_lv              # فایل‌سیستم را هم بزرگ کن

sudo systemctl status nginx          # وضعیت کامل سرویس ★
sudo systemctl start nginx
sudo systemctl stop nginx
sudo systemctl restart nginx         # توقف + استارت
sudo systemctl reload nginx          # بارگذاری config بدون قطع سرویس
sudo systemctl enable nginx          # اجرای خودکار در بوت
sudo systemctl enable --now docker   # فعال + استارت یک‌جا ★
sudo systemctl disable --now app     # خاموش + حذف از بوت

systemctl list-units --type=service --state=running   # چه چیزهایی روشن است
systemctl list-units --failed                        # سرویس‌های مرده ★
systemctl cat nginx                                  # فایل واحد nginx
systemctl is-active nginx && echo up || echo down

# ساخت سرویس خودت (نگه‌دارنده برنامه):
sudo tee /etc/systemd/system/myapp.service << 'EOF'
[Unit]
Description=My App
After=network.target

[Service]
ExecStart=/opt/myapp/worker
Restart=always
User=appuser
WorkingDirectory=/opt/myapp

[Install]
WantedBy=multi-user.target
EOF
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now myapp

journalctl -u nginx                      # لاگ nginx
journalctl -u nginx -f                   # زنده ★
journalctl -u app --since "10 min ago"
journalctl --since today -p err          # خطاهای امروز
journalctl -b -1                         # لاگ بوت قبلی (بعد از کرش!)
journalctl -b -u ssh --since "2025-09-01" --until "2025-09-02"
journalctl -k | grep -i usb              # لاگ کرنل
journalctl -u cron | grep -i error
sudo journalctl --disk-usage
sudo journalctl --vacuum-size=200M       # کوچک‌سازی journal به ۲۰۰MB
sudo journalctl --vacuum-time=7d         # فقط ۷ روز اخیر بماند

sudo dmesg -T | tail -30
sudo dmesg -Tw                 # زنده؛ فلش جدید را وصل کن و ببین
sudo dmesg -T | grep -i -E "error|fail|oom"
sudo dmesg | grep -i sda       # رخدادهای دیسک
# اگر «kill process» دیدی: OOM Killer به‌خاطر کمبود رم فعال شده

logger -t backup "بکاپ شروع شد"
logger -p user.err -t myscript "خطای جدی رخ داد"
journalctl -t backup -n 5      # دیدن پیام‌های خودت

timedatectl
timedatectl list-timezones | grep Tehran
sudo timedatectl set-timezone Asia/Tehran
sudo timedatectl set-ntp true      # همگام‌سازی خودکار با NTP
timedatectl show

loginctl list-sessions
loginctl show-user ali
sudo loginctl terminate-session 3

sudo systemctl status rsyslog          # آیا فعال است؟
tail -f /var/log/syslog                  # لاگ زنده کلاسیک (دبیان/اوبونتو)

cat /etc/logrotate.d/nginx                # نمونه یک قانون چرخش
sudo logrotate -d /etc/logrotate.conf        # تست بدون اجرای واقعی ★
sudo logrotate -f /etc/logrotate.conf          # اجرای دستی همین الان

# --- ساخت ---
tar -czf backup.tar.gz myproject/               # استاندارد ★
tar -czf site-$(date +%F).tar.gz /var/www       # با تاریخ در نام
tar -cf - myfolder | gzip -9 > out.tar.gz       # روش پایپ
tar -czf logs.tar.gz --exclude='*.log' myproject/
tar --exclude='node_modules' --exclude='.git' -czf proj.tar.gz proj/

# --- دیدن محتوا (قبل از استخراج هر آرشیو ناشناس!) ---
tar -tzf backup.tar.gz | head -20
tar -tzf backup.tar.gz | wc -l

# --- استخراج ---
tar -xzf backup.tar.gz                          # در پوشه فعلی
tar -xzf backup.tar.gz -C /opt/app              # در مسیر مشخص
tar -xzf backup.tar.gz proj/src/main.py         # فقط یک فایل
tar -xf archive.tar.zst --zstd                  # zstd

# --- افزودن به آرشیو بدون فشرده‌سازی ---
tar -rf archive.tar newfile.txt

# --- بکاپ کامل و بازگردانی ---
sudo tar -czpf root-backup.tar.gz --exclude=/proc --exclude=/sys --exclude=/dev --exclude=/backup /
# بازگردانی: tar -xzpf root-backup.tar.gz -C /mnt

gzip big.log                 # big.log.gz شد؛ اصلی پاک شد
gzip -k big.log              # هر دو باقی می‌مانند
gzip -9 -k data.csv          # بیشترین فشرده‌سازی
gzip -d big.log.gz           # برگشت (معادل gunzip)
zcat big.log.gz | head       # خواندن بدون استخراج
# فشرده‌سازی بدون جایگزینی با پایپ:
cat file | gzip > file.gz
gzip -tv file.gz             # تست سلامت

gunzip file.gz
gunzip -k file.gz            # .gz هم بماند
gunzip -l file.gz            # نسبت فشرده‌سازی

bzip2 -k bigfile             # .bz2
bzip2 -d bigfile.bz2         # یا bunzip2
bzcat bigfile.bz2 | head

xz -k -9 -T0 bigdata.sql     # data.sql.xz
xz -d bigdata.sql.xz
xz -l bigdata.sql.xz         # اطلاعات
xzcat file.xz | less

zstd -k logfile              # logfile.zst
zstd -19 -k -T0 huge.bin     # بیشترین فشرده + موازی
zstd -d file.zst             # برگشت (یا unzstd)
zstdcat file.zst | grep err
tar --zstd -cf backup.tar.zst folder/   # با tar ★

zip -r project.zip project/
zip -r -9 out.zip folder/ -x "*.tmp"
zip -e secret.zip file.txt          # با رمز
zip -sf project.zip                 # لیست محتوا
unzip project.zip -d /tmp/out       # استخراج به پوشه
unzip -l project.zip                # فقط لیست
unzip -o project.zip                # بازنویسی بدون سؤال
# رمز فایل zip رمز واقعی نیست؛ برای محرمانگی جدی از gpg استفاده کن

7z a -p backup.7z folder/          # آرشیو رمزدار ★
7z x backup.7z -o/tmp/out
7z l backup.7z
7z a -mx=9 ultra.7z data/          # بیشترین فشرده
7z t backup.7z                     # تست سلامت

rsync -avh --progress myfolder/ /backup/myfolder/     # محلی
rsync -avz --progress project/ user@server:/srv/app/  # به سرور ★
rsync -avz user@server:/var/log/app/ ./logs/          # از سرور
rsync -avh --delete src/ dst/          # آینه دقیق (مواظب باش)
rsync -avn --delete src/ dst/          # اول شبیه‌سازی! ★
rsync -a --exclude='node_modules' --exclude='.git' src/ dst/
rsync -P big.iso user@host:/backups/   # قطع شد؟ دوباره بزن، ادامه می‌دهد
rsync -a --link-dest=/backup/2025-09-01 /data/ /backup/2025-09-02/  # بکاپ افزایشی

unzip file.zip -d outdir/
unzip -l file.zip            # لیست
unzip -t file.zip            # تست سلامت
unzip -o file.zip            # بازنویسی
unzip -P pass file.zip       # با رمز

ping -c 4 8.8.8.8            # اینترنت کار می‌کند؟
ping -c 4 google.com         # DNS هم درست است؟
ping -c 3 192.168.1.1        # روتر داخلی
ping -i 0.2 -c 10 server     # سریع‌تر برای لاگ
ping -s 1472 -M do example.com   # تست MTU مسیر
ping -a host                 # با بوق (زنده ماندن)

ip a                          # آدرس‌ها ★
ip a show eth0                # فقط یک کارت
ip -4 a | grep inet           # فقط IPv4
ip r                          # مسیرها؛ خط default یعنی گیت‌وی
ip r get 8.8.8.8              # از کدام مسیر/کارت می‌رود؟ ★
ip l                          # کارت‌ها UP/DOWN
sudo ip l set eth0 up         # روشن‌کردن کارت
sudo ip a add 192.168.1.50/24 dev eth0    # آدرس موقت
sudo ip a del 192.168.1.50/24 dev eth0
ip n                          # دستگاه‌های شناخته‌شده در LAN

sudo ss -tulpn                # همه پورت‌های باز + برنامه‌ها ★
ss -tuln                      # بدون نام پروسه
ss -tulpn | grep :80          # چه کسی پورت ۸۰ را دارد؟
ss -tn state established      # اتصال‌های زنده فعلی
ss -s                         # خلاصه: چند سوکت در هر حالت
ss -tnp dst 10.0.0.5          # اتصال‌ها به یک IP خاص

traceroute example.com
traceroute -n 8.8.8.8          # بدون DNS، سریع‌تر
traceroute -I example.com      # با ICMP (سد فایروال‌ها کمتر)
tracepath example.com          # جایگزین بدون نیاز نصب

sudo mtr example.com           # زنده، تعاملی
mtr -rwzc 100 example.com      # گزارش متنی بعد از ۱۰۰ دور
mtr -n -c 50 8.8.8.8

dig example.com
dig +short example.com                 # IP نهایی
dig +short MX gmail.com                # سرورهای ایمیل
dig TXT example.com                    # رکوردهای SPF و…
dig @8.8.8.8 example.com               # از DNS گوگل بپرس
dig +trace example.com | tail -20      # کل مسیر resolution
dig -x 1.2.3.4 +short                  # reverse lookup (IP → نام)
dig +noall +answer example.com www

host example.com
host -t mx gmail.com
host 8.8.8.8               # reverse

whois example.com | grep -iE "expiry|registrar|creation"
whois 8.8.8.8 | head -20   # مالک رنج IP

nmap 192.168.1.0/24 -sn          # چه دستگاه‌هایی روشن است؟
nmap -p 22,80,443 server.local   # پورت‌های خاص
sudo nmap -sV -p- 192.168.1.10   # همه پورت‌ها با نسخه
nmap --top-ports 20 target.com

netstat -tulpn        # پورت‌های باز + پروسه (معادل ss -tulpn)
netstat -an | grep ESTABLISHED   # اتصالات برقرار
netstat -r             # جدول مسیریابی (معادل ip route)
netstat -i              # آمار کارت‌های شبکه

nslookup example.com              # IP دامنه
nslookup example.com 8.8.8.8       # پرس‌وجو از یک DNS مشخص
nslookup                            # حالت تعاملی
> set type=MX
> example.com

ifconfig                        # لیست کارت‌های شبکه (معادل ip addr)
ifconfig eth0 up                 # روشن‌کردن یک کارت
ifconfig eth0 192.168.1.50 netmask 255.255.255.0

route -n                         # جدول مسیریابی عددی
sudo route add default gw 192.168.1.1

hostname                # نام فعلی
hostname -I              # همه IPهای این دستگاه ★
hostname -f               # نام کامل (FQDN)
sudo hostname new-name    # تغییر موقت (با ری‌استارت برمی‌گردد)

sudo iftop                    # ترافیک زنده بر اساس اتصال
sudo iftop -i eth0 -n         # روی یک کارت خاص، بدون DNS lookup

sudo nethogs                  # کدام پروسه بیشترین ترافیک را دارد؟
sudo nethogs eth0             # محدود به یک کارت شبکه

curl example.com                      # چاپ محتوای صفحه
curl -O https://site.com/file.zip     # دانلود با همان نام
curl -o out.html https://example.com  # دانلود با نام دلخواه
curl -L -o img.jpg https://bit.ly/xyz # دنبال‌کردن ریدایرکت
curl -I https://example.com           # فقط هدرها: کد 200؟ سرور چی؟
curl -s https://api.github.com/users/octocat | jq .name   # API + jq

# تست API:
curl -X POST https://api.example.com/users \
     -H "Content-Type: application/json" \
     -H "Authorization: Bearer TOKEN" \
     -d '{"name":"Ali","email":"[email protected]"}'

curl -F "[email protected]" https://upload.example.com   # آپلود فایل
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code} %{time_total}s\n" https://example.com   # مانیتور
curl --max-time 5 https://slow.example.com            # با مهلت
curl cheat.sh/tar                                     # شیت‌شیت آنلاین دستورها!
curl ifconfig.me                                      # IP عمومی من چیست؟

wget https://example.com/iso/ubuntu.iso
wget -c https://example.com/iso/ubuntu.iso    # ادامه از همان‌جا
wget -q --show-progress file.iso
wget -b -o dl.log https://slow-server/big.bin  # پس‌زمینه
wget -i links.txt                             # لیست لینک‌ها
wget --limit-rate=300k http://host/file.zip
wget -r -np -k https://docs.example.com/guide/   # آینه مستندات
wget --spider https://example.com             # فقط چک وجود (کد 200؟)

http GET api.github.com/users/octocat
http POST localhost:8000/api/todos title="خرید نان" done:=false
http -v PUT api.example.com/items/1 name="جدید"   # -v نمایش کامل درخواست
http --download example.com/file.zip

aria2c -x 16 https://example.com/big.iso   # ۱۶ اتصال موازی
aria2c -c big.iso                          # ادامه دانلود
aria2c -i links.txt -j 3                   # لیست، ۳ دانلود هم‌زمان

yt-dlp "URL"                          # کیفیت پیش‌فرض (بهترین)
yt-dlp -f "bv*+ba" "URL"                # بهترین ویدیو + بهترین صدا جدا
yt-dlp -x --audio-format mp3 "URL"        # فقط صدا، تبدیل به mp3 ★
yt-dlp --list-formats "URL"                 # لیست همه کیفیت‌های موجود
yt-dlp -o "%(title)s.%(ext)s" "URL"           # نام‌گذاری خروجی بر اساس عنوان

nc -zv example.com 443          # پورت باز است؟ ★
nc -zv -w2 10.0.0.5 1-1000      # اسکن ساده بازه پورت
# انتقال فایل (بدون ssh!):
#   دریافت‌کننده:  nc -l 9999 > file.tar.gz
#   فرستنده:      nc IP-مقصد 9999 < file.tar.gz
# سرور اضطراری برای تست:
nc -l 8080                      # هر درخواست مرورگر را خام ببین!
echo "HEAD / HTTP/1.0\r\n\r\n" | nc example.com 80

socat TCP-LISTEN:8080,fork TCP:10.0.0.5:80    # رله پورت ساده
socat TCP-LISTEN:2222,fork,reuseaddr TCP:oldserver:22   # انتقال ssh
echo test | socat - TCP:localhost:25          # صحبت SMTP خام

nmcli device status
nmcli dev wifi list                    # شبکه‌های اطراف
nmcli dev wifi connect "SSID" password "رمز"
nmcli con show
nmcli con up "Office-WiFi"
nmcli con mod "Office" ipv4.dns 1.1.1.1 8.8.8.8
nmcli con mod "Office" +ipv4.dns 9.9.9.9       # افزودن DNS
nmcli networking off && nmcli networking on    # ری‌استارت شبکه
nmcli radio wifi off                           # خاموش‌کردن وای‌فا

resolvectl status              # کدام DNSها فعال‌اند؟
resolvectl query example.com   # تست resolve
sudo resolvectl flush-caches   # پاک‌کردن کش DNS ★
resolvectl statistics

sudo dhclient -v eth0          # گرفتن IP جدید
sudo dhclient -r eth0          # رهاکردن IP فعلی
sudo dhclient -v -4 eth0       # فقط IPv4

sudo ethtool eth0              # سرعت و وضعیت لینک
sudo ethtool -i eth0           # درایور و نسخه‌اش
sudo ethtool -p eth0 5         # چراغ پورت را ۵ ثانیه بچرخان (یافتن کابل!)

sudo tcpdump -i any -n port 443
sudo tcpdump -i eth0 host 8.8.8.8
sudo tcpdump -n -c 20 port 53          # ۲۰ بسته DNS
sudo tcpdump -i any icmp               # فقط پینگ‌ها
sudo tcpdump -w capture.pcap -i eth0 port 80   # برای Wireshark
sudo tcpdump -nn -A port 80 | grep -i "GET /"  # دیدن درخواست‌های HTTP

sysctl net.ipv4.ip_forward
sudo sysctl -w net.ipv4.ip_forward=1          # موقت (تا ریبوت)
echo 'net.ipv4.ip_forward=1' | sudo tee /etc/sysctl.d/99-forward.conf
sudo sysctl --system                           # بارگذاری همه فایل‌ها
sysctl net.core.rmem_max vm.swappiness

sudo useradd -m -s /bin/bash -c "Ali Dev" -G sudo,docker ali
sudo passwd ali                        # رمز اولیه
id ali                                 # تأیید
sudo useradd -m -e 2026-03-20 -s /usr/sbin/nologin guest1   # حساب موقت بدون شل

sudo adduser sara
sudo adduser sara sudo            # افزودن به sudo (Debian)
sudo adduser sara docker

sudo usermod -aG docker ali        # دسترسی داکر بدون sudo ★
sudo usermod -aG sudo,adm ali
sudo usermod -s /usr/sbin/nologin temp-user   # قطع شل
sudo usermod -L sara               # قفل
sudo usermod -U sara               # بازکردن
sudo usermod -l newname -d /home/newname -m oldname

sudo userdel temp-user
sudo userdel -r old-user          # با خانه و فایل‌هایش
ls /home                          # تأیید

sudo groupadd developers
sudo gpasswd -a ali developers     # افزودن عضو
sudo gpasswd -d ali developers     # حذف عضو
sudo groupdel old-team             # حذف گروه
groups ali                         # گروه‌های ali
getent group developers

id
id ali
id -nG ali                 # فقط نام گروه‌ها
id -gn                     # گروه اصلی من

su -               # تبدیل به root با محیط کامل (رمز root)
su ali             # شل به نام ali ولی محیط من
su - ali           # کامل با محیط ali
exit               # برگشت به هویت قبلی

sudo systemctl restart nginx
sudo -u www-data ls /var/www       # با هویت www-data
sudo -l                            # امتیازات من چیست؟
sudo !!                            # آخ که یادم رفت sudo!
sudo -i                            # ورود کامل root
sudo visudo                        # ویرایش امن فایل sudoers (هرگز مستقیم!)

chsh -l                      # لیست شل‌های مجاز (بعضی سیستم‌ها)
chsh -s /bin/zsh             # برای خودم
sudo chsh -s /bin/bash ali   # برای دیگری

getent passwd | wc -l        # چند حساب داریم؟
getent group sudo
getent hosts example.com     # resolve هم می‌کند

faillock --user ali           # وضعیت تلاش‌ها
sudo faillock --user ali --reset   # بازنشانی قفل

sudo apt update && sudo apt upgrade -y        # آپدیت کامل ★
sudo apt install nginx git htop
sudo apt install ./local-package.deb          # نصب فایل deb محلی
sudo apt remove nginx && sudo apt purge nginx # حذف + پاک‌سازی config
sudo apt autoremove --purge                   # جاروی وابستگی‌ها
apt search "markdown editor"
apt show nginx | less                         # نسخه، حجم، وابستگی‌ها
apt list --upgradable
apt list --installed | grep -i docker
apt-cache policy nginx                        # از کدام مخزن و چه نسخه‌ای نصب می‌شود؟

sudo dpkg -i anydesk.deb
# اگر خطای وابستگی داد (ترفند حرفه‌ای):
sudo apt -f install
dpkg -l | grep -i docker
dpkg -L nginx | head
dpkg -S /usr/bin/curl
sudo dpkg --configure -a      # بعد از قطع‌شدن وسط نصب

sudo dnf install htop nginx
sudo dnf upgrade
dnf search redis
dnf info docker
dnf provides "*/ifconfig"        # کدام پکیج ifconfig دارد؟ (net-tools)
sudo dnf history                 # چه تراکنش‌هایی انجام شد
sudo dnf history undo 42         # برگشت تراکنش! ★
sudo dnf autoremove

rpm -qa | grep -i nginx
rpm -ql nginx | head
rpm -qf /usr/bin/ls

sudo pacman -Syu              # آپدیت کامل سیستم (قبل از هر نصب!)
sudo pacman -S tmux htop
sudo pacman -Rns package-name
pacman -Ss "pdf editor"
pacman -Qs docker             # جست‌وجو در نصب‌شده‌ها
pacman -Qi bash
pacman -Ql nginx | head
# AUR با yay (نصب yay):
sudo pacman -S --needed base-devel git
git clone https://aur.archlinux.org/yay.git && cd yay && makepkg -si
yay -S google-chrome

snap list
sudo snap install code --classic
sudo snap install nextcloud
sudo snap refresh            # آپدیت همه
sudo snap remove app

flatpak search "obs studio"
flatpak install flathub com.obsproject.Studio
flatpak list
flatpak update
flatpak uninstall com.obsproject.Studio

pip --version
# روش مدرن و امن: محیط مجازی
python3 -m venv .venv
source .venv/bin/activate
pip install requests pandas
pip list
pip freeze > requirements.txt
pip install -r requirements.txt
deactivate
# نصب فقط برای کاربر فعلی (بدون venv):
pip install --user requests

npm -v
npm install -g typescript        # سراسری
npm install axios                # محلی پروژه
npm update
npm ls --depth=0

yum install nginx           # نصب (هم‌معنی با dnf install)
yum update                    # به‌روزرسانی کل سیستم
yum remove nginx                # حذف
yum search "web server"          # جست‌وجو

zypper install nginx               # نصب روی openSUSE
zypper refresh                       # به‌روزرسانی لیست مخازن
zypper update                          # آپدیت کامل
zypper search nginx                      # جست‌وجو

crontab -e
#  نمونه‌های داخل crontab:
#  */5 * * * * /opt/scripts/healthcheck.sh >> /var/log/health.log 2>&1
#  30 3 * * * /usr/local/bin/backup.sh
#  0 4 * * 0  /opt/scripts/weekly-report.sh
#  @reboot /opt/scripts/start-daemon.sh

crontab -l                        # لیست
sudo crontab -l -u www-data       # جدول کاربر دیگر
sudo crontab -e -u root           # جدول روت
# دیباگ: آیا اصلاً اجرا شد؟
grep CRON /var/log/syslog | tail
journalctl -u cron -n 20
# تست دستی همان محیط cron:
env -i /bin/bash --noprofile /opt/scripts/healthcheck.sh

echo "/opt/scripts/cleanup.sh" | at 23:30
echo "shutdown -h now" | at now + 90 minutes
at 2am tomorrow << 'EOF'
/opt/scripts/night-sync.sh
EOF
atq                      # لیست کارهای صف‌شده
atrm 3                   # حذف کار شماره ۳

# 1) سرویس کار (myjob.service):
sudo tee /etc/systemd/system/myjob.service << 'EOF'
[Unit]
Description=My Scheduled Job

[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/opt/scripts/myjob.sh
EOF

# 2) تایمرش (myjob.timer):
sudo tee /etc/systemd/system/myjob.timer << 'EOF'
[Unit]
Description=Run myjob daily

[Timer]
OnCalendar=*-*-* 03:30:00
Persistent=true

[Install]
WantedBy=timers.target
EOF

sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now myjob.timer
systemctl list-timers                # همه تایمرها و اجرای بعدی ★
systemctl status myjob.service       # آخرین اجرا + لاگ

sleep 5
sleep 2m && echo "دو دقیقه گذشت"
# retry با فاصله:
for i in 1 2 3; do curl -sf http://api/health && break; sleep 5; done

cat /etc/anacrontab
#  1  5  cron.daily  nice run-parts /etc/cron.daily
sudo systemctl status anacron

ssh [email protected]
ssh -p 2222 [email protected]
ssh -i ~/.ssh/id_ed25519 ali@host

# پورت‌فوروارد: دیتابیس سرور را روی 5433 لوکال ببین
ssh -L 5433:localhost:5432 ali@server
# حالا در psql لوکال: host=localhost port=5433

# معکوس: برنامه لوکال من را روی سرور باز کن (دمو!)
ssh -R 9000:localhost:3000 ali@server

# پروکسی امن برای مرورگر:
ssh -D 1080 -C -q ali@server
# تنظیم proxy socks5://localhost:1080 در مرورگر

ssh -X ali@desktop                       # برنامه GUI از راه دور
ssh -v ali@host 2>&1 | grep -i auth      # چرا لاگین نمی‌شود؟

ssh-keygen -t ed25519 -C "[email protected]"
# پیش‌فرض: ~/.ssh/id_ed25519 (خصوصی) و id_ed25519.pub (عمومی)
ls -l ~/.ssh/
# کلید خصوصی باید مجوز 600 داشته باشد:
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519
ssh-keygen -l -f ~/.ssh/id_ed25519.pub      # اثر انگشت
ssh-keygen -p -f ~/.ssh/id_ed25519          # تغییر رمز کلید
ssh-keygen -R 203.0.113.10                  # بعد از ری‌نصب سرور

ssh-copy-id [email protected]
ssh-copy-id -i ~/.ssh/id_ed25519.pub -p 2222 ali@host
# تست: باید بدون رمز وارد شوی
ssh [email protected]
# سخت‌گیری امنیتی بعد از کارکردن کلیدها (دقت!):
# در /etc/ssh/sshd_config: PasswordAuthentication no

scp file.txt ali@host:/tmp/
scp -r myfolder ali@host:~/backup/
scp ali@host:/var/log/app.log ./            # از سرور به لوکال
scp -P 2222 -C big.bin ali@host:~/
scp file1.txt file2.txt ali@host:~/         # چند فایل

sftp ali@host
#  ls, cd, pwd, lls, lcd
#  get file.txt              # از سرور
#  put file.txt              # به سرور
#  get -r remote-folder/     # پوشه
#  bye                       # خروج

mkdir ~/server-files
sshfs ali@host:/var/www ~/server-files
ls ~/server-files
fusermount -u ~/server-files        # جدا کردن

eval $(ssh-agent)
ssh-add ~/.ssh/id_ed25519
ssh-add -l                  # کلیدهای بارگذاری‌شده
# در ترمینال‌های جدید دوباره همان eval $(ssh-agent) یا با keychain مدیریت کن

# Connection refused → سرویس sshd روشن نیست یا پورت/فایروال:
sudo systemctl status sshd ; sudo ss -tlnp | grep ssh
# Permission denied (publickey) → کلید/مجوز:
ls -l ~/.ssh          # روی سرور: 700 پوشه، 600 authorized_keys
sudo tail -f /var/log/auth.log    # ببین سرور چه می‌گوید
ssh -vvv user@host 2>&1 | grep -iE "offer|trying|denied"
# Host key verification failed → سرور ری‌نصب شده:
ssh-keygen -R "آی‌پی-سرور"   # و دوباره وصل شو

sha256sum ubuntu-24.04.iso
sha256sum *.tar.gz > hashes.txt
sha256sum -c hashes.txt          # بعداً همه را یک‌جا چک کن ★
# md5sum و sha1sum قدیمی‌ترند؛ برای امنیت sha256 به بالا

md5sum file.iso                    # هش سریع (فقط برای مقایسه، نه امنیت)
echo -n "ali" | md5sum              # هش یک رشته

base64 secret.png > secret.b64      # انکود فایل به متن
base64 -d secret.b64 > secret.png   # دیکود برگشت به باینری
echo -n "user:pass" | base64        # ساخت هدر Basic Auth ★

gpg -c secrets.txt            # secrets.txt.gpg (سؤال رمز)
gpg -d secrets.txt.gpg > secrets.txt
gpg --gen-key                 # ساخت جفت‌کلید
gpg --list-keys
gpg -e -r [email protected] report.pdf      # فقط ali می‌تواند باز کند
gpg --verify file.tar.gz.sig file.tar.gz  # چک امضا ★
gpg --show-keys some-repo.asc             # کلید مخازن نرم‌افزاری

# گواهی و زنجیره یک سایت را ببین:
openssl s_client -connect example.com:443 -brief < /dev/null
echo | openssl s_client -servername example.com -connect example.com:443 2>/dev/null | openssl x509 -noout -dates -subject -issuer

# ساخت خودامضا برای داخلی:
openssl req -x509 -newkey rsa:4096 -nodes -keyout key.pem -out cert.pem -days 365

# رندوم و هش:
openssl rand -hex 32          # کلید ۲۵۶ بیتی تصادفی
openssl rand -base64 24       # رمز قابل‌تایپ
echo -n "متن" | openssl dgst -sha256

sudo ufw allow OpenSSH            # اول این! ★
sudo ufw allow 80,443/tcp
sudo ufw allow from 10.0.0.0/24 to any port 22   # فقط شبکه داخلی
sudo ufw limit ssh                # ضد بروت‌فورس
sudo ufw enable
sudo ufw status numbered
sudo ufw delete 3                 # حذف قانون شماره ۳
sudo ufw default deny incoming

sudo systemctl enable --now fail2ban
sudo fail2ban-client status               # لیست jailهای فعال
sudo fail2ban-client status sshd            # جزئیات jail مربوط به ssh

sudo fail2ban-client set sshd unbanip 1.2.3.4   # آزادکردن دستی یک IP
sudo tail -f /var/log/fail2ban.log                # مشاهده زنده تصمیم‌ها

sudo firewall-cmd --state
sudo firewall-cmd --list-all
sudo firewall-cmd --permanent --add-service=https
sudo firewall-cmd --permanent --add-port=8080/tcp
sudo firewall-cmd --reload

sudo unattended-upgrade --dry-run -d   # تست
cat /etc/apt/apt.conf.d/20auto-upgrades
sudo apt-mark hold nginx               # معاف‌کردن پکیج خاص از آپدیت خودکار

sudo lynis audit system | less
sudo lynis audit system --quick | grep -i warning

sudo visudo
#  نمونه قوانین:
#  ali    ALL=(ALL) ALL                # همه دستورها با رمز
#  %devs  ALL=(ALL) NOPASSWD: /usr/bin/systemctl restart myapp
#         ↑ گروه devs فقط ری‌استارت myapp بدون رمز
sudo visudo -c              # فقط اعتبارسنجی همه فایل‌ها

sudo auditctl -w /etc/passwd -p wa -k identity-change
sudo ausearch -k identity-change | tail
sudo aureport --auth            # گزارش لاگین‌ها

vim notes.txt

# --- ویرایش مفید ---
#   ciw   تغییر کلمه زیر مکان‌نما (change inner word)
#   .     تکرار آخرین تغییر ★
#   v → حرکت → y   انتخاب بصری و کپی
#   >>    تورفتگی خط     :set number شماره خط
#   :split / :vsplit   دو فایل هم‌زمان  (Ctrl+w w جابه‌جایی)

vimdiff old.conf new.conf          # مقایسه بصری
vim +/ERROR app.log                # باز شود و برو به اولین ERROR
# پیکربندی مینیمال برای ~/.vimrc:
#   syntax on
#   set number relativenumber
#   set tabstop=4 shiftwidth=4 expandtab
#   set hlsearch incsearch ignorecase smartcase

nano /etc/hosts
#   Ctrl+O ذخیره (Enter تأیید) · Ctrl+X خروج
#   Ctrl+W جست‌وجو · Ctrl+K بریدن خط · Ctrl+U چسباندن
nano +10 script.py            # باز شدن از خط ۱۰
sudo nano /etc/ssh/sshd_config

micro app.py
#   Ctrl+S ذخیره · Ctrl+Q خروج · Ctrl+F جست‌وجو
#   Ctrl+Z undo مثل همیشه!

hx src/main.rs
#  :o فایل جدید · space f جست‌وجوی فایل · gd رفتن به تعریف

vimdiff file_old.conf file_new.conf
#   ]c پرش به تفاوت بعدی    [c قبلی
#   :diffget  گرفتن از پنل دیگر   :diffput دادن به پنل دیگر
#   Ctrl+w w جابه‌جایی بین پنل‌ها    :qa خروج از همه

fzf                          # انتخاب فایل از کل پروژه
vim $(fzf)                   # بازکردن فایل انتخابی
git checkout $(git branch | fzf)
kill -9 $(ps aux | fzf | awk '{print $2}')
fzf --preview 'bat --color=always {}'   # با پیش‌نمایش رنگی
# جست‌وجو در تاریخچه با پیش‌نمایش:
history | fzf --tac

z projects        # به ~/work/projects اگر همیشه همان‌جا می‌روی
z web src         # الگوها را ترکیب کن
zi                # تعاملی با fzf

eza -l --icons --git
eza --tree --level=2
eza -lah --sort=modified

lazygit
#  space استیج · c کامیت · push با P · پنل‌ها با اعداد ۱-۵
#  در نمای فایل: Enter دیدن diff · d دور انداختن تغییرات

glances
glances -w                 # حالت وب: مرورگر روی پورت 61208

curl cheat.sh/tar
curl cheat.sh/find~/
curl cheat.sh/rsync      # «~» یعنی فقط بخش EXAMPLES

wtfutil

# یک‌بار در ~/.gitconfig تنظیم کن، همیشه فعال بماند
git config --global core.pager delta
git config --global delta.side-by-side true

git diff                 # حالا خودکار با delta نمایش داده می‌شود
git log -p                # همینطور تاریخچه با دیف رنگی

gcc hello.c -o hello && ./hello    # کامپایل مستقیم یک فایل
gcc -Wall -O2 main.c -o app         # با هشدارها + بهینه‌سازی

make                                  # اجرای Makefile در پوشه جاری
make install                           # نصب سیستمی بعد از build
make clean                              # پاک‌کردن فایل‌های ساخته‌شده

mkdir build && cd build                  # الگوی استاندارد cmake ★
cmake ..
make -j$(nproc)                            # کامپایل موازی با همه هسته‌ها

python3 script.py                # اجرای مستقیم
python3 -m http.server 8000        # وب‌سرور فوری برای تست ★
python3 -c "print(2**10)"           # یک خط کد بدون فایل

node app.js                          # اجرای جاوااسکریپت خارج مرورگر
node -e "console.log(1+1)"            # یک خط کد

go run main.go                          # کامپایل + اجرا در یک قدم
go build -o app main.go                  # فقط باینری خروجی

cargo new myproject                        # پروژه جدید Rust
cargo run                                    # کامپایل + اجرا
cargo build --release                          # باینری بهینه‌شده نهایی

git --version
git config --global user.name "Ali Rezaei"
git config --global user.email "[email protected]"
git config --global init.defaultBranch main
git config --global core.editor "nano"
git config --global --list

git init                        # مخزن جدید
git clone https://github.com/user/repo.git
git clone --depth 1 URL         # فقط آخرین نسخه (سریع برای مخازن عظیم)

git status
git status -s
git status -sb        # ## main...origin/main [ahead 2]

git add app.py
git add src/
git add -p                    # انتخاب تکه‌به‌تکه
git add -A
# اشتباه کردی؟ برگردان:
git restore --staged app.py

git commit -m "Fix: خطای null در لاگین"
git commit -am "Refactor config loader"
git commit --amend -m "پیام درست‌تر"        # فقط قبل از push!
git add forgotten.txt && git commit --amend --no-edit
# فرمت متداول پیام:
#   feat: قابلیت جدید / fix: رفع باگ / docs / refactor / test / chore

git log
git log --oneline -10
git log --oneline --graph --all --decorate    # نقشه کامل ★
git log -p app.py                             # تاریخچه یک فایل
git log --author="Ali" --since="2 weeks ago"
git log --stat                                # با آمار فایل‌ها
git log -S "نام-تابع"                          # کی این را اضافه/حذف کرد؟

git diff
git diff --staged
git diff main..feature
git diff HEAD~1 -- app.py       # تغییرات کامیت آخر روی فایل
git diff --stat main..dev

git branch
git branch feature/login
git switch feature/login         # برو به برنچ
git branch -d old-feature
git branch -a
git branch -m old-name new-name
git branch --merged              # کدام‌ها ادغام شده‌اند (امن حذف)

git switch main
git switch -c hotfix/header      # بساز و برو
git switch -                     # برگشت

git switch main
git merge feature/login
#  تعارض؟ فایل‌های <<<<<<< دار را باز کن، حل کن، بعد:
git add resolved.py
git merge --continue
git merge --abort                # فرار از وسط ادغام
# مرتب نگه‌داشتن تاریخچه (به‌جای merge):
git rebase main

git switch feature && git rebase main      # آپدیت با نوک main
git rebase -i HEAD~3          # سه کامیت آخر: squash و مرتب
# تعارض: حل کن → git add . → git rebase --continue
git rebase --abort            # همیشه راه برگشت
# بعد از rebase برنچ‌ی push شده: git push --force-with-lease

git remote -v
git remote add origin [email protected]:user/repo.git
git remote set-url origin NEW-URL
git remote remove origin

git push
git push -u origin main
git push origin feature/login
git push --tags
git push origin --delete old-branch

git pull
git pull --rebase            # بدون کامیت ادغام ★
git fetch --all              # فقط آوردن، بدون ادغام
git log origin/main --oneline -5   # دیدن تغییرات ریموت قبل از ادغام

git stash push -m "کار روی فرم لاگین"
git switch main     # برو کار دیگری بکن
git switch feature/login
git stash pop
git stash list
git stash pop stash@{2}

git restore app.py                 # تغییرات کاری را دور بریز
git restore --staged app.py        # از staging خارج کن (تغییرات بماند)
git restore --source=main app.py   # نسخه main را بیاور

git reset --soft HEAD~1       # کامیت آخر را باز کن، تغییرات بمانند ★
git reset HEAD~1              # مثل soft ولی خارج از صحنه
git reset --hard origin/main  # هم‌سان‌سازی کامل با ریموت (خطر: محلی پاک!)

git revert abc123
git revert HEAD               # آخرین کامیت خنثی شود
git revert -m 1 merge-commit  # خنثی‌سازی یک ادغام

git blame app.py
git blame -L 40,60 app.py
git blame -w app.py | grep ali
# در IDEها هم دکمه blame دارید؛ همین دستور پشتش است

git tag
git tag v1.2.0
git tag -a v1.2.0 -m "نسخه پایدار"
git push origin v1.2.0
git show v1.2.0

git cherry-pick abc123
git cherry-pick -n abc123     # بدون کامیت (فقط تغییرات)
git cherry-pick --continue    # بعد از حل تعارض

gh repo clone user/repo
gh pr create --fill
gh pr list
gh pr checkout 42
gh issue create -t "باگ لاگین" -b "توضیحات"
gh run watch                  # پیگیری اکشن‌ها

glab repo clone group/project
glab mr create --fill
glab mr list
glab mr checkout 42
glab issue create -t "باگ لاگین" -d "توضیحات"
glab pipeline ci view                # پیگیری زنده pipeline